Að missa sjónar á tilganginum.

Þingfundur, haldinn á Þingvöllum 18. júlí sl. hefur vakið upp fádæma úlfúð í fjölmiðlum og keppist hver um annan þveran að lítillækka andstæðinga sína í málinu. Segja má að umræðan einkennist svolítið af uppskafningshætti, eins og Þórbergur Þórðarson lýsti slíku.

Eitt dæmið er að helsta umræðuefni fundarins, Pia Kjærsgaard, er alltaf kölluð forseti danska þingsins, þegar starfstitill hennar er formaður (formand), skv. heimasíðu danska þingsins. Annað dæmi um uppskafningshátt er það að veita konunni heiðursorðu fyrir að skjótast örstutt á fund. Sú ráðagerð leiddi til þess að íslenskur handhafi fálkaorðunnar skilaði sinni.

Þannig má lengi telja. Það sem kórónar málið er svo yfirlýsing íslensks þingmanns sem lýsir téðri Píu og flokki hennar þannig að ekkert í stefnu danska þjóðarflokksins eða málflutningi Piu bendi til kynþáttahaturs. „Danski þjóðarflokkurinn er dæmigerður félagshyggjuflokkur sem setur velferðarmál í forgang, einkum málefni aldraðra og öryrkja.“

Ef farið er inn á facebook síðu DF (Dansk folkeparti) má sjá fjölda fullyrðinga sem bera með sér útlendingahatur og rasisma, þó svo núverandi formaður flokksins hamist við að bera slíkt af sér. Að mínu viti er það mjög hættulegt þegar fólk les fullyrðingar eins og þar koma fram og segir svo berum orðum að yfirlýsingar flokksins séu ekki mengaðar af kynþáttahyggju.

Það er kynþáttahyggja og þar með rasismi að draga fólk í dilka þannig að heil trúarsamfélög, þjóðahópar og svo framvegis, séu hvert um sig sett undir einn hatt. Til dæmis að telja alla islamska einstaklinga líklega til hryðjuverka, eða að útlendingar komi eingöngu til landsins til að ræna og rupla. Hvort tveggja má lesa á fyrrgreindri fésbókarsíðu. Og þá má spyrja sig hvort ekki sé rétt að loka á bandaríska ferðamenn? Þar í landi voru gerðar 44 skotárásir á skóla árið 2017 og það sem af er árinu 2018 eru þær orðnar 28. Ef við berum þetta saman við önnur lönd, er þá nokkuð annað að gera en loka á þessa glæpamenn sem Bandaríkjamenn virðast vera?

Svarið er vitaskuld nei. Það að maður sé tiltekinnar trúar, kynhneigðar eða litarháttar, gerir hann ekki að glæpamanni. Það er innra eðli hans sem málið snýst um.

Við erum um 350 þúsund með lögheimili eða íslensk vegabréf hér á landi. Það eru tugþúsundir Íslendinga búsettir erlendis. Að auki má minna á að fjölmargir Íslendingar hafa búið erlendis um lengri og skemmri tíma. Við sem það höfum reynt þekkjum fólk af öllum mögulegum trúarhópum eða af margvíslegu þjóðerni, svo nokkuð sé nefnt. Við vitum að flestir jarðarbúar eru einfaldlega að reyna að lifa af við allskonar aðstæður.

Við erum hluti af heimssamfélagi um sjö og hálfs milljarðs manna. Menn tala um í danska þjóðarflokknum að varðveita þá Danmörku sem þeir þekkja (Danmark vi kender). Hvaða Danmörk er það?

Ef við yfirfærum þssa hugsun um Ísland, - hvaða útgáfu ætti að varðveita? Adolf Hitler sendi hingað sendiherra sinn árið 1939. Hann hét Werner Gerlach, og átti að finna á þessari afskekktu eyju hina hreinu aría sem hér áttu að búa í einhvers konar náttúrurómantík. Sú von hvarf enda auðvelt að sjá að frá fyrstu öldum byggðar hafa búið hér, nú eða komið við, einstaklingar af margvíslegum uppruna.

Það að flagga rasisma sem einhverju öðru en hann er, finnst mér stórhættulegt. Rétt eins og var á tíma Gerlachs hins þýska. Við leysum ekki öll heimsins vandamál en við getum lagfært margt með því að horfa á fólk sem manneskjur og vera ekki að velta okkur upp úr trú þeirra, litarhafti eða öðru.

Mér er það hulin ráðgáta hvers vegna verið var að blanda danska þjóðþinginu í málið og jafnframt hvers vegna einhver stöðvaði það ekki löngu fyrr að þessi kona kæmi? Það þarf eingöngu að fletta örskotsstund á netinu til að átta sig á því hver hún er. Það þarf hvorki mikla fyrirhöfn eða þekkingu í dönsku til þess. Hún er sögð, eða segist vera, andsnúin fjölmenningu og innflytjendum og á upplýsingasíðu um hana segir á enskri tungu: „Her success has been an inspiration for anti-immigration and anti-Islamic movements throughout Europe.“

Og að þessu lesnu hefðu menn átt að leggja hugmyndina á hilluna og panta einhvern annan Dana. Líklega flesta aðra Dani. En svo fór sem fór og fyrir vikið er nær enginn meðvitaður um efni fundarins en allt í uppnámi vegna þessarar konu.  

Ég er sleginn yfir því að forseti alþingis skuli bjóða svona gesti til alþingis. Ekki síst út frá málflutningi flokks hans.

Mér finnst óviðeigandi, gagnvart öllum þeim sem hér á landi búa og falla undir haturshópa Piu Kjærsgaard og vina hennar, að alþingi skuli bjóða svona manneskju til landsins.

Ég er þó mest miður mín vegna þeirra sem reyna að klóra í bakkann og verja þessa uppákomu, ekki síst þegar Piu Kjærsgaard er lýst sem innblæstri fyrir þá sem kynda undir kynþáttahatri og illindum milli þjóða og þjóðfélagshópa. Það á ekki að sakast við þá sem vildu ekki taka þátt í þessum furðulega leikþætti eða átelja þá fyrir dónaskap.

Þetta var einfaldlega klúður og þar við situr.

 

 

Hver á að græða?

Ég heyrði á dögunum af því að Íslandsbanki tæki hlut af áheitum hlaupastyrkur.is (vegna Reykjavíkurmaraþons) í að standa undir kostnaði við þann vef og umsýslu alla. Í fyrra hefðu farið 5,08% í þetta. Nú má ætla að þessi prósenta lækki í takti við það hversu miklu meira safnast ár frá ári.
Nú hef ég skilning á því að fólki finnist þetta blóðugt. Í fyrra hafa þá runnið tæpar fimm millur til bankans.
Hins vegar er ég líka sannfærður um að þessi umgjörð er mun betri en ef félögin sem safna áheitum gera þetta sjálf. Og hvað skyldi það nú kosta? Nú eða ef einhver setur á laggirnar slíkt apparat fyrir slíka söfnun utan bankans.
Það er reyndar gríðarlegt rannsóknarefni að skoða hvað þetta ævintýri kostar og hverjir, ef einhverjir græða.
Til dæmis:

• Menn auglýsa grimmt (kostnaður),
• útbúa boli og gögn (kostnaður),
• gera samninga við önnur fyrirtæki (t.d. EXPO) (tekjur/kostnaður),
• innheimta skráningargjöld (tekjur),
• eru með mikinn mannafla í þessu (sjálfboðaliðar??? launafólk??? - kostnaður) o.s.frv.

Ég veit ekki.
Mér finnst ólíklegt að þessi magnaði atburður verði haldinn án þess að eitthvert stórt apparat haldi utan um það og það þarf að reka sig einhvern veginn.

Það er hins vegar annað, bankatengt, sem ég hef velt vöngum yfir miklu meir.

Hverjir eiga bankana?

Spurningin kemur til vegna þess að eftir því sem ég finn á vefnum mikla þá á ríkið tvo banka. Íslandsbanka og Landsbankann. Svo eru einhverjir einkabankar sem ég ætla ekki að gera að umræðuefni hér.

Þegar ég nefni þessa ríkisbanka tvo og arðsemi þeirra þá er mér iðullega svarað með því að þessir bankar verði að skila eigendum sínum arði.

Og þá hika ég.

Hverjir eiga ríkisbanka?

Er það ekki ríkið?

Hverjir stjórna ríkinu?

Eru það ekki þjóðkjörnir fulltrúar okkar?

Og er ekki ríkið þá þjóðin, svona í sjálfu sér eða eru þingmenn, ráðherrar og bankarnir búnir að aðskilja þetta?
Ef arðurinn fer til ríkisins, er hann þá ekki að fara til þjóðarinnar?

og þá spyr sá einfaldi: Væri ekki nær að ríkisbanki lækkaði kostnað sem hann leggur á viðskiptavini sína, byði lægri vexti, og lækkaði þannig arðsemiskröfur sínar þannig að fólk fengi meiri möguleika á að láta peningana sína verða að t.d. fasteignum, frekar en að láta þettta renna beint í ríkissjóð?

Í stað þess að halda uppi kostnaði við lántökur, halda niðri vöxtum á sparifé o.s.frv. væri þá ekki rétt að ríkisbankarnir bættu kjör viðskiptavina sinna og myndu þannig knýja einkabankana til að gera það sama?

Þarna eru gríðarlegir fjármagnsflutningar í gangi, oft úr vösum almennings yfir í ríkiskassann. Í ljósi þess á hvaða kjörum nýju bankarnir eignuðust gömlu bankana og skuldabréf þeirra í kjölfar hrunsins, er það virkilega til of mikils mælst að ríkisbankarnnir þjónuðu hinum raunverulegu eigendum sínum?

Ég bara spyr?

Svarið getur verið rétt en spurningin var það örugglega ekki

Þegar ég var í Melaskóla, tólf ára, á leið í Hagaskóla, kvaddi kennarinn okkur með þeim orðum að við skyldum passa okkur á Bítlunum því annars yrðum við eiturlyfjaneytendurog kynvillingar.
Við vissum held ég fæst hvað þetta tvennt þýddi og hlustuðum á Bítlana og margt verra og hættulegra réttrúnaði og köldu stríði sem þá ríkti.

Mér dettur þetta nú í hug þegar ég, rétt eftir útskrift í Flensborg, rekst á umfjöllun Fréttablaðsins um snjallsíma í breskum skólum. Það er raunar mun mikilvægari frétt par opnum framar sem er viðtal við Dr. Sigrúnu Harðardóttur um hið raunverulega innbyggða óréttlæti íslensks skólakerfis sem mér finnst samfélagið leiða hjá sér með öllu.

En umfjöllunin sem ég á við er tilvitnanir í breska fjölmiðla um rannsókn þeirra Beland og Murpys um farsímanotkun í skólum.

Eins og oft áður snýst stóra spurningin um spurninguna. Um hvað er verið að spyrja. Því ef maður les vandlega, oft harla furðulegar, umfjallanir breskra dagblaða þá er á ferðinni fordómafull og þröngsýn umræða af þeim kalíber sem t.d. einkenndi viðhorf ofangreinds kennara.

Það kemur fram í fréttinni t.d. að einkunnir hafi hækkað um 6,4% við það að banna símanotkun nemenda. Þetta hlýtur að hafa verið fyllilega samanburðarhæfur hópur nemenda að taka fyllilega sambærilegt próf við fyllilega sambærilegar aðstæður.

Og 6,4% eru ekki mikið.

Ímyndum okkur hver árangurinn hefði getað orðið ef nemendur hefðu t.d. getað notað símana við að leysa prófið?

Þessi umræða endurspeglar ótta okkar skólafólksins við þessa nýju tækni. Ég lét orð falla í skólaslitaræðu að þetta minnti mig á umræðuna um kúlupenna þegar ég var að byrja í skóla.
Ég átti að mæta með blýant. Og þegar ég átti að vera búinn að ná vissri skriffærni (sem ég hef enn ekki náð) átti mamma eða þá pabbi, að kaupa lindarpenna. Blekpenna. EKKI kúlupenna. Það var bannað.

Ég eignaðist nú samt kúlupenna - forláta Papermate penna sem gat skrifað upp í loft - en hann lá bara ónotaður í veskinu mínu.

Seinna var bannað að vera með skrúfblýanta.

Og hvers vegna í ósköpunum?

En sem sé - það eru til rannsóknir á rannsóknir á rannsóknir ofan (og ég get haldið áfram með þennan lista) sem sýna að
1. spjöld og símar koma til móts við mismunandi námsfærni nemenda. Nemendur geta frekar farið á sínum hraða.
2. Þessi tæki veita nemendum tækifæri til vinnubragða sem blað og blýantur gera ekki.
3. Þau auðvelda samskipti - sem vissulega þarf að stýra - og opna heiminn  utan stofunnar.
4. þau auðvelda nemendum með athyglisbrest og alls kyns námserfiðleika mikið og draga úr námsleiða.

Spurningin sem Beland og Murphy settu fram er sem sé líklega vitlaus. Það á vitaskuld ekki að leyfa nemendum að vera með símana á lofti til að taka selfies eða myndir af bekkjarfélögum o.s.frv. Hins vegar er hrein firra að ætla að láta eins og þetta séu einhver tæki úr neðra sem ógni nútímanum og séu "the end of civilisation as we know it."

Það er vonlaust að banna svona hluti og hefur alltaf verið. En það er hægt að átta sig á tækifærunum sem þarna er að finna.

Maður skyldi alla vega ætla það.

Fordómar, hatur, þröngsýni. Eða hvað?

Þessi pistill átti að vera svona útúrsnúningur og fyndni en eftir að hafa hlustað á upptöku af umræðum hjá Pétri Gunnlaugssyni á Útvarpi sögu þá snéri ég við blaðinu. Meðan ég hlustaði á þáttinn bjóst ég við að allt í einu kæmi fram að fólkið sem hringdi inn væri úr leikhópi sem væri með svona síðaprílgabb.

En svo rann upp fyrir mér að þetta var fólk úti í bæ. Sannfært um að hommar og lesbíur myndu kenna börnum í grunnskóla verklega kynlífsfræðslu.

Mér komu í hug nokkrir snillingar sem sögðu meðal annars "ef þú vilt breyta heiminum þá er menntun málið" (Nelson Mandela) eða "ef ykkur finnst menntakerfið dýrt þá ættuð þið að kanna kostnaðinn af fáfræði" (rektor Yale háskólans í Boston).

Ég er gjörsamlega búinn að fá upp í kok af hatursumræðu, hótunum og dónaskap. Mér finnst ekki sæmandi að fólk leyfi sér að tala eins og það gerði í téðum þætti. Það má hafa sínar skoðanir. Það væri ekki verra að það orðaði þær kurteisislega og hlýddi jafnvel á þá sem eru á öndverðum meiði.
 Eða læsi sig til um málið áður en það færi að halda því fram sem það gerði um Hafnarfjörð  og hinseginfræðslu.

Það er eitt að tjá sig og annað að tjá sig. Það er t.d. lágmarkskrafa að fólk sem veður í símann og hringir í Pétur Gunnlaugsson eða aðra ámóta umræðustjórnendur sé kannski búið að kynna sér málið.
Ég er stoltur af Páli Óskari og listsköpun hans, mannréttindabaráttu og siðsamlegum málflutningi. Sama gildir um Hörð Torfason og marga listamenn. Og mér er slétt sama hvort þeir eru sam- eða gagnkynhneigðir.

Ég er stoltur af góðu fólki sem hefur kærleiksríkt hugarþel og leggur sig fram um að bæta heiminn.
Frekar en dreifa um hann vondum straumum og brennandi hatri.

Og ég er stoltur af bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði vegna þessa máls því það fjallar um baráttuna við fordóma og fáfræði.

Ég reikna með að fá einhverjar eiturgusur vegna þessa pistils.

En efast um að þeir verstu komist svo langt að lesa töluna sem ég set hér.

Töluna 42.

Og vita hvað hún merkir!

Smá pæling

Þetta blessaða fólk i Palestínu og Ísrael sem býr við það frá degi til dags að vita eki hvar detta  niður flugskeyti á alla mína samúð. Var að horfa á matreiðsluþátt þar sem kokkurinn fór á milli araba og ísraela og tengdi matarhefðir saman. Og það gekk bara vel og maturinn virtist bara jafnætur hvort sem hann var gyðinglegur eða arabískur.
En um leið og ég skil að ég er ekki í þessu miðju heldur bara í blautum friði hér heima (rigningarfriði?) þá skil ég samt ekki fólk sem er með einhverskonar halda með dæmi - það er að halda með Ísrael eða Palestínu. Ég held með þeim sem þarna lifa og starfa og vilja frið í PalestínuÍsrael eða hvað þetta ætti nú að heita.
Íslendingar halda með Palestínu...
Þetta er ekki einhver kappleikur á HM.
Fjandakornið.

Hins vegar verður það að segjast að öfgahópar beggja vegna dansa væntanlega af hatri og ólund (sem þeir telja væntanlega gleði) því þetta ástand þjónar hatri. Við sjáum hvert hatrið getur leitt með Malaysísku flugvélinni sem var full af líknandi læknum. Og skotin niður til hvers?

Hins vegar skorar Ísraelsríki ekki stigin hjá mér þegar þeir skjóta á starfsstöðvar og skóla, sjúkrahús og flóttamannaskýli sem jafnvel eru undir vernd Sameinuðu þjóðanna. Hvernig á að telja slíkt réttlætanlegt?

Og það skal enginn segja mér að þeir viti ekki nákvæmlega hvar hver einasti hlutur er á Gaza. Ég hugsa að þeir geti aðstoðað við að endurinnrétta húsin sem þeir hafa sprengt.

En þeir sem ráðast á skóla þar sem eru börn, á sjúkraskýli og starfsstöðvar SÞ eru væntanlega einungis að tryggja það að þeir verði ekki virtir viðlits. Og ég er sannfærður um að það er ekki það sem Hebrear vilja almennt. Eru þessir forystumenn búnir að gleyma meðferðinni sem gyðingar hlutu fyrir um 70-75 árum?
Og hverjir halda að það að ala á gyðingahatri eða arabahatri eða hvaða hatri sem er leysi vanda þessa heims?
Það er tillaga mín að landsins bestu synir og dætur fari þarna niður eftir með leiðtogann mikla í fararbroddi og leiti þar leiða til að leysa þetta mál.


Á meðan getum við kannski reynt að koma í veg fyrir endurreisn Íslands og fengið Nýtt Ísland í staðinn.

Frábær bíómynd

Ég var dreginn á dögunum að sjá franska gamanmynd og ætlaði ekki að nenna.
En hún var frábær og ég mæli með að sjá þessa útgáfu áður en amerísk kemur.
Hún heitir Intouchables og hér er  trailer.
Hún er kynnt svona á midi.is=>  
Ríkur aðalsmaður, sem býr í stórhýsi í París, lendir í slysi og lamast fyrir neðan mitti. Hann auglýsir eftir aðstoðarmanni sem getur búið hjá honum og hugsað um sig. Ungur afbrotamaður úr fátækrahverfunum mætir í viðtal en hefur í raun ekki áhuga á starfinu. Sér til undrunar er hann ráðinn. Mennirnir tveir þróa með sér djúpan vinskap í kjölfarið.

Hér er á ferðinni kvikmynd sem er að fara mikla sigurför um allan heiminn; hún slær í gegn í hverju landinu á fætur öðru og er orðin langaðsóknarhæsta franska mynd allra tíma. Reyndar er hún orðin aðsóknarhæsta mynd allra tíma af myndum sem eru ekki á ensku.
Heildartekjur myndarinnar á alþjóðlega vísu eru nú komnar í rúmlega 350 milljónir dollara. Weinstein frumsýndir myndina vestra í lok maí en þeir hafa einnig keypt réttinn til að endurgera myndina.
Leikstjóri: Olivier Nakache og Eric Toledano
Handrit: Olivier Nakache og Eric Toledano
Leikarar: François Cluzet, Omar Sy og Anne Lee

 Myndin er byggð á ævisögu Philippe di Borgo sem heitir á ensku A second wind og ég ætla mér að verða úti um hana.

Omar Sy fer á kostum í myndinni sem fátækur drengur, ættleiddur frá Senegal, og býr við ömurlegar aðstæður. Ég hef aldrei séð þennan dreng áður en mun leita mynda með honum. Í lokaatriðinu kemur yfir hann svipur sem er nánast helgur. François Cluzet er gamalkunnur, m.a. úr myndinni French kiss, þar sem hann lék Bob - smáþjóf sem reynist örlagavaldur þeirra Meg Ryan og Kevin Kline. Audrey Fleurot er mér óþekkt og yndisleg leikkona og Anne la Ny fer á kostum sem besta vinkona Driss hins Senegalska.

Það eina sem fór fyrir brjóstið á mér  voru jónureykingar þeirra félaga sem eiga sér skýringu en voru full frjálslegar og eru  orðnar fastur partur af gamanmyndum.
Myndin er svona ein af þessum "teflum-saman-mjög-ólíkum-persónum-og-látum-þær-ná-saman" myndum, sosum eins og Kings speech og svo frv. en andinn  og takturinn milli leikaranna og í sögunni er einstakur og skilar sér alla leið eins og í bestu myndunum sem á þessu taka.
Glæsileg mynd og mannbætandi saga.
Tilvitnun myndarinnar?
Philippe (sá fatlaði) er að ræða við ættingja. Ættinginn hefur (eðlilega) áhuga og áhyggjur vegna þess að ríki lamaði maðurinn er með dæmdan smáglæpamann í vinnu. "Hvað sérðu í honum? spyr ættinginn." Svar: "Hann kemur ekki fram við mig eins og  ég sé fatlaður."
Kjarni myndarinnar.

...by the makers of...

Það er alveg magnað hvernig heimur fjölbreytni hefur staðlast. Nú er ég mikill alþjóðahyggjusinni en mér finnst globalisminn samt vekja spurningar.

Ég reyni að skýra mál mitt aðeins.

Þegar ég ólst upp og las ævintýrabækur þá var það oft áhersla höfundar að fjölbreytni mannlífs var mikil. Frá einum dal til annars í Noregi (og hér á landi) voru ólíkar mállýskur eða orð notuð með ólíkum hætti. Klæðaburður gat komið upp um stéttarstöðu eða búsetu og eins og George Bernard Shaw lék sér með í Pygmalion ( My fair lady) þá var hægt að staðsetja fólk í Bretlandi af mikilli nákvæmni út frá mállýsku eða framburði.

Slíkt er að hverja því alþjóðavæðingin gerir það svolítð að verkum að verslunarkeðjur að allt staðlast.

Eða kannski fjölmargt staðlast.

Þannig verða til Alveg týpísk Júróvisjonlög.

En kannski fer þó mest í mínar fínustu þegar kvikmyndir og bækur eru auglýstar sem vegna þess að framleiðslan líkist annarri.

Dæmi.

Ég fór á bíómynd á dögunum sem var auglýst sem svo. The Cold Light of Day, - by the makers of Safe House and The Girl With the Dragon Tattoo. Sú síðast nefnda er harla góð, Safe House lakari en þessi síst, - fannst mér. Veit ekki um aðra.

Svo sá ég nýlega tvær sænskar bækur auglýstar vegna þess hve líkar þær væru bókum Larsson.

Myndi ég selja málverk vegna þess að ég málaði alveg eins og Picasso eða Kjarval?

Sem sé.

Það fer í taugarnar mínar fínustu að auglýsa listverk vegna þess að þau séu keimlík öðrum en það er kannski svoleiðis. Er ekki svo að stóru keðjurnar eins og Next, Dressmann o.s.frv. bjóða meira og minna sömu vöruna milli landa?

Smá saga í lokin. Ég sá um daginn myndir af skartgrip sem var til sölu í búð. Verð 2490 kr. Frekar dýrt m.v. gæði, sagði mér kona sem kann á þetta. Búðareigandinn stærði sig af því að hafa flutt þetta inn í ferðatösku, sem þýðir að hann greiddi ekki af þessu innflutningsgjöld. Þegar verðmiðanum var velt við sást að gripurinn hafði kostað, í breskum pundum, 2,40.

Talandi um hrun krónunnar – hvað kostar aftur pundið?

Þekking aldanna

Á dögunum heyrði ég meintan trúarleiðtoga segja eitthvað á við að í Biblíunni fælist reynsla aldanna. Því bæri mönnum að fara eftir því sem þar er sagt.
Líklega gildir það sama um Kóranin, Veda ritin, Hávamál og margt annað.
Málshættir eru í sjálfu sér þekking aldanna og lífsreynsla sem gott er að hlusta á.
T.d. brenndu ekki brýrnar að baki þér. Þig gæti vantað flóttaleið síðar.
Eða ekki vera leiður yfir því sem er lokið. Fagnaðu því að það átti sér stað.
Auga fyrir auga og tönn fyrir tönn þýðir að heimurinn verður blindur.

Og þessa visku má ítreka og geyma.
Í Hávamálum segir t.d. að maður eigi að vera vinur vina vina sinna en óvinur óvina vina sinna.
Það þýðir ekki að maður eigi að drepa þá heldur að sýna vinum sínum tryggð og vinum þeirra en gæta sín á óvinum - hlusta t.d. ekki á illmælgi um vini sína.

Hávamál tala líka um gestina sem gott er að fá en líka gott að þeir fari áður en þeir hafa verið of lengi.

Hins vegar er eitt og annað í þessum ritum byggt á vanþekkingu eða þröngsýni sem vísindi seinni alda hafa sýnt að eru ekki á rökum reist. Þannig talaði Snorri Sturluson um kringlu jarðar, sem var flöt, en við vitum að hún er hnöttur. Jörðin það er.
Annað er að ef við trúum að jarðverkið allt sé sköpunarverk Guðs þá gildir það um allt. Sama gildir ef það er sköpunarverk náttúrunnar. Þá er ekkert ónáttúrulegt til. Eða hvað?

Þekking aldanna er mmikilvæg, sem og reynsla aldanna. Hún er hins vegar góð þegar um mannleg samskipti er að ræða en verri til að skýra annað. Þekking nútímans hefur bætt mmiklu við.

Kannski er það sem mestu skiptir að varðveita siðferði þessarar reynslu en ekki að byggja á því sem þekkingu. Heimurinn hefur breyst síðustu fimm þúsund árin.

Þar kom að því

Það er ekki sama hver er.
Mörg undanfarin ár hafa ýmsir í kringum mig kvartað  undan þessum útlendingum sem hingað streyma. Þetta er, að sögn, óþarfa lið, stelur af okkur vinnu sem við viljum ekki vinna og margt fleira. Þetta beitir öllum ráðum til að komast hingað skilst mér.
Ég er svo grænn ég skil þetta ekki.
Mér finnst þetta prýðisfólk sem ég hef kynnst og sumt betra en íslenska meðaltalið.
En svona er þetta bara og ég ræð ekki við það.

Ég fæ oft innilokunarkennd hérna í þessum sælureit. Ekki síst þegar verðlagsólin er að hengja mig og ég heyri rætt um höft, höft og aftur höft. Þessa óþurftaraðila sem eru að reyna að smygla gjaldmiðlum í gegnum haftakerfið og fleira.

Sem ég reyndar skil ekki.
Ef þetta fólk á ekki þessa peninga,- er það þá ekki að stela og ber þá ekki að refsa því?
Ef það á þessa peninga, af hverju er því nánast lýst sem þjófum og glæpamönnum?
Svo man ég að þetta eru líklega útlendingar.

En svo tók steininn úr. Í DV má lesa frétt um alveg kolbilaðan útlending. Hann reyndi að smygla sér um borð í skip og komast FRÁ Íslandi. Hvað er fólk að hugsa? Hann var vitanlega fluttur í böndum í land og verður án efa látinn dúsa einhversstaðar innilokaður þar til hann skilur að frá sæluríkinu, Shangri La norðursins, uppáhaldi Alþjóða gjaldeyrissjóðsins, laumast maður ekki.
Maður tekur flugvél til Noregs.

Það sem fólki dettur í hug.

Hvað er málið?

Alltaf gerist það af og til að upp sprettur misreiðileg umræða sem einkennist af hneykslan um lýtalækningar. Pip umræðan hefur staðið um nokkurt skeið og á visi.is birtist nýlega umfjöllun um aðgerðir á afskaplega mikið privat líkamshlutum kvenna ásamt frábærri tilvitnun í Sæunni Kjartansdóttur.
Þegar ég heyri rætt um þessa hluti þá snýst umræðan gjarnan um hégómagirnd, tískusveiflur og fleira sem þykir gefa mynd af heldur heimskulegri hjarðhegðun.
En hvað er málið?
Er rétt að telja að konur séu svona vitlausar? Liggur ekki annað að baki?
Hefur ekki hver og einn rétt á að láta snurfusa sig ef hann vill?
Og hvar liggja mörkin?
Tökum mig. Bráðmyndarlegan og hógværan mann á miðjum aldri. Tæplega, meira að segja (miðjum aldri á ég við)...

Ég stunda ýmis inngrip.
Ég er með gleraugu. Ég tek ofnæmislyf til að draga úr ofnæmmisviðbrögðum og að auki önnur lyf til að bæta lífsgæði mín eftir því sem mér og læknum þykir við hæfi. Ég hef hugleitt að láta laga á mér augun svo ég geti sleppt gleraugum, láta hefla af tánum mér svo ég geti notað skaplegri skóstærðir, lita grámann úr hárinu svo ég verði unglegri. Það virkar ekki á mig að ég sé sagður virðulegur svona grásprengdur. Svo kæmi til greina að láta hefla af kviðnum svo ég þurfi ekki að fara að ráðum einkaþjálfara og megra mig. Ef ég þyrfti hjarta eða eitthvað annað þá myndi ég þiggja það án þess að hika. Hvenær fer ég yfir inngripamörkin?
Sem sé, - hvar eru mörkin?
Ég ætla ekki að ræða þessar aðgerðir sem slíkar. En það er einkum þrennt sem ég velti fyrir mér.

Fyrsta er að það er til feyknaleg tækniþekking. Sérfræðingar geta lagað hársvörð, rétt af nef og augu og svo framvegis. Þessi þekking getur bætt líf t.d. fólks sem lendir í brunaslysum eða öðru. Það er afar  mikilvægt að svo sé. Sem betur fer eru slík slys svo fá (7-9-13) að læknarnir hafa ekki nóg að gera á ársgrunni við slíkt og græjurnar þeirra rykfalla á millli.
Sagði Kári Stefánsson ekki að ef þekking skapaðist þá yrði hún notuð? En jafnframt sagði hann ,,Það er hins vegar alltaf samfélagið, sem slíkt, sem ákveður endanlega hvernig við leyfum að þekkingin sé notuð, en ekki akademían eða iðnaðurinn. Hlutverk akademíunnar og iðnaðarins er aftur á móti að uppfræða samfélagið þannig að það geti tekið afstöðu..."
Ef Kári hefur rétt fyrir sér þá eru þessar lýtalækningar, hverjar sem þær eru, þær sem ekki eru bein og augljós nauðsyn, til staðar vegna þess að samfélagið samþykkir þær.

Annað er að læknarnir skapa sér verkefni. Stórmarkaðir eins og Bónus eða Krónan stefna ekki að því að vera með eina búð heldur margar. Læknir, sem er með skurðstofu og starfsólk á launum, reynir að halda uppi nýtingu á stofunni. Þess vegna, ef ég færi til slíks læknis, myndi hann frekar koma með lausnir sem verða til þess að stofan nýtist, frekar en senda mig annað. Að sjálfsögðu. Að sama skapi myndi nuddari koma með uppástungur tengdar nuddi og miðill leggja til andafund.
Það er ekki flóknara.

Þannig erum við með þekkingu og tæki = framboð. En hvaðan kemur eftirspurnin?

Þriðja. Flettu Séð og heyrt, Nýju lífi, Cosmopolitan o.s.frv. eða horfðu á sápurnar í sjónvarpinu, músíkmyndböndin, bíómyndirnar, sjónvarsstöðvar eins og E o.s.frv. Var ekki sjónvarpsþáttaröð fyrir nokkrum árum þar sem fólk (sérlega konur) var skorið til og lagfært? Í þáttalok var læknirinn lofsunginnfyrir að bjarga lífi og andlegri tilveru. Er ekki þáttur í loftinu núna þar sem Kalli Berndsen tekur nánast vonlaus tilfelli (konur) í meikóver (endursköpun), tekur að sér eitthvað sem lýst er með orðum sem ég vil ekki rita og breytir þeim í gyðjur? Og það eru fleiri slíkir þættir.
Með miskunnarlausu tískuuppeldi og auglýsingum er eftirspurnin sköpuð.

Sko, ef ég vil láta snyrta mig og snurfusa fyrir hundraðþúsundkall, skiptir þá máli hvort ég læt sarga af tánum eða augunum, hefla vömbina eða eitthvað annað? Erum við ekki alin upp við að gera hlutina af því okkur langar til þess. frekar en að láta vera að gera hlutina, þó okkur langi til þess?

Ég er ekki jafnhrifinn af öllu sem Kári Stefánsson hefur sagt eða gert, en hugsunin hér að ofan er vel orðuð.
Ekki fordæma þau sem við ólum upp. Fordæmum þá sem ólu þau upp.


PS. svo er eitt enn - miklar lýtaaðgerðir eru til þess fallnar að auka hagvöxtinn. Og ef þær mistakast - þá eykst hann enn meir!

Hvað er málið?

Þjóð-hvað?

Ég hef oft velt því fyrir mér hversu illa haldin við séum hér á landi vegna þjóðrækni. Einnig hver sé munurinn á þjóðrækni og þjóðernisstefnu og þá þjóðernissofstæki...
Það er gömul söguleg hefð fyrir því m.a. í í slenskum sagnfræðiritum, að kenna frönskum byltingarmönnum um þessa hugsun. Einnig er algengt að kenna Bandaríkjamönnum um og þar með er verið að horfa á tilkomu ríkja sem voru ekki með konungdæmi. Þessi ríki vantaði sameiningartákn þar sem hvorki kirkjan eða konungdæmið gátu gegnt því hlutverki. Þá var næsti kostur ríkið og síðan notuðu Frakkar t.d. hugtök eins og bræðralag, móðurmál og föðurland.
Staðreyndin er hins vegar sú að það var þjóðverji, sem bjó í Lettlandi sem fyrstur orðaði þessa hugsun en hann hét Herder.
Hugtakið þjóð er hins vegar afar merkilegt og notað afskaplega misjafnlega. Við erum t.d. þjóð Íslendingar. Við fylgjumst með löndum okkar og afrekum þeirra, en þeir eru margir t.d. erlendis. Sumir eru/voru ekki endilega Íslendingar. Thorvaldsen var af íslenskum ættum en fæddur í Danmörku og kom aldrei hingað til lands. Það er Íslendingur í danska landsliðinu í handbolta sem svipað gildir um.
Bandaríkin eru líka gríðarlega þjóðernismeðvitað ríki en það byggir á menningarlegri fjölbreytni og innflytjendum. Vissulega eru valdaöflin þar af evrópskri rót og því er evrópskur hugsunarháttur ríkjandi en þegar á reynir vita bandarísk stjórnvöld að fjölbreytnin er það sem landið byggir á, ekki síst í vísindum og menntun.
Þetta skiljum við ekki. Við erum Íslendingar og fólk af erlendu bergi brotið, sem hér býr áratugum saman er útlendingar alla tíð. Það hversu vel við tökum á móti þeim ræðst mikið af því hversu fljótt þetta fólk lærir íslensku.
Fólk í kringum mig, margt hvað, talar um útlendinga sem eitthvað hættulegt. Útlendingar eru vandamál og einangrast o.s.frv.
En það eru ekki útlendingarnir sem eru vandamál. Það erum við, sem ekki tökum á móti þeim heldur höldum þeim sér. Við sem einangrum okkur sjálf víða erlendis, höldum fast í okkar venjur, siði og tungutak. Við sem erum svo meðvituð um uppruna okkar og merkilegheit.
Sem voru hver?
Líklega helst þau að við varðveittum íslenskuna. Sem er töluð af innan við 0,00005% mannkyns. Ekki er það nú meira sérlega merkilegt. Ekki lýsa Íslendingasögur endilega fögru mannlífi sem byggir á skapandi hugsun, djúpstæðri menningu og mannvitund. Þær rekja sögu ofbeldis, blóðbaða, kynferðilegrar misnotkunar, yfirgangs, vopnaskaks... þarf ég að halda áfram?
Það er ofboðslega stutt bil á milli rækni og ofstækis þega þjóð er sett fyrir framan þessi orð.

Just wondering

The European debate in Iceland is quite strange. In fact the anti Europeans are so fearful that they are now approaching paranoia. On one side you have people presenting facts - simple facts - on the Icelandic economy. And every day there are more news about the ways collapsepreneurs litterally got politicians, regulation bodies, and anyone else dancing to their pipes, throwing ethics to the wind and so on. The latest being about how pension fund leaders lost almost as much money as the state needs to run its affairs for a year.
And listening to the news and interviews with those who reported on this the pension fund leaders, who were given millions per month for their very important tasks and responsibility, simply were deceived, unprofessional and not up to their task.
The biggest union has shown the cost of the Króna and IMF the nepotism of the system.
Where I drive to Reykjavik, from my home the Ays and the Nays fund the owner of a big advertisment stand by each having their posters running for months at a time. Apparantely both are funded from fraternal bodies abroad.
Listening to MP's the other day, where our foreign affairs minister pointed out (and it is true) that the EEA agreement took more of our indipendance away than a membership of the EU would it was amazing to realize that his opponents had hardly any real arguments. There were the constant threats. It is the same when one takes part in coffeetable discussions. If you are an EU joining Iceland supporter (or is it the other way around) or one of those who whish to debate this in a sensible manner, trying to go beyond reasonable doubt either way and find real and convincing arguments, one is said to be on the take, or someone who whishes to sell Iceland and its independance away.
Come on!
I do not like these politics. Please try to make sense! We are a democracy - aren't we?

Hvers virði?

Það er ekki auðvelt að vera fréttamaður og eiga að skilgreina verðmæti. Ég tala nú ekki um þegar um er að ræða verðmæti sem viðkomandi hefur ekki skynbragð á.
Auðvelt er að meta t.d. fjárhagsleg verðmæti nýju plötu Mugison. Við vitum í hversu mörgum eintökum hún seldist og auðvelt er að kanna hlut listamannsins, meira að segja einstaka kostnaðarliði, s.s. hlut hljóðfæraleikara o.s.frv. En getum við verðmetið hvað það gaf þjóðinni að hann hélt í þrígang sömu tónleikana í Hörpu þar sem viðstaddir greiddu ekkert fyrir miðana og að auki var einum þessara tónleika útvarpað og sjónvarpað? Hvernig metum við slika gjöf listamanns?
Nýverið var sagt frá því hér að eitt lítið lettersbréf hefið fundist í erfðaskrá. OG?
Handskrifað bréf frá Beethoven (hann átti ekki tölvu og ekki ritvél blessaður). OG?
Það er vitnað í ýmsa sem segja það upplýsandi um Beethoven. OG?
En Fréttablaðið setur mælikvarðann (12.1.2012) sem er að hægt sé að selja það á 16 milljónir króna.
Þá er sagt frá því að mynd Balthasars Kormáks (Contraband) muni raka inn þremur milljörðum króna um helgina.  Fæstir velta því fyrir sér hvort einhverjir þeirra sem eyddu í miða á myndina skemmtu sér vel eða mæltu með henni, - nema DV, sem vill þó ekki vera raunverulega neikvætt því þetta er semi íslensk mynd ekki satt og okkur veitir ekki af góðum fréttum.
Þessi hugsun, að meta allt til fjár, er okkur allt of ofarlega í huga. Ég velti því fyrir mér einu sinni hvað dóp kosti í raun og velti því fyrir mér oft og einatt hvort sé mikilvægara markmið atvinugolfara, -  að spila fallegt golf og vinna mót eða að vera ofarlega á tekjulista. Getur vissulega farið saman. Ronaldo hinn portúgalski, er á fínum launum hjá Real Madrid. Sögusagnir i bresku pressunni gáfu til kynna að þegar hann fór frá verkamannaliðinu í Manchester hafi hann átt 80 milljónir sterlingspunda í eignum og lausafé. Eitt pund samasem tæpar 200 krónur gera hvað 1.600.000.000 króna. Það er fjármagn til að reka Flensborg í þrjú ár, - og kaupa jeppa handa skólameistaranum.
Það er talið að tekjur hans Ronaldo frá Real (með bolasölu, boltamerkingum o.s.frv.) séu 20 milljónir Evra á ári. Sinnum 160? Svo eru auglýsingatekjur taldar alla vega annað eins. Einhver reiknaði út að hann hefði svakalegt tímakaup. En á það að trufla mig þegar ég horfi á hann spila?
Eða á það að trufla mig þegar ég horfi á Garly Oldman leika í Tinker, tailoro, soldier, spy, að vita ekki hvað hann fékk í laun?

Punkturinn er þessi: Ef ég horfi listaverk með það eitt í huga hvert verðmæti þess er, þá mundi ég missa af því sem skiptir máli. Sama gildir um Yrsu og Arnald. Mér er algjörlega sama í hversu mörgum eintökum bækur þeirra seldust. Bók Yrsu var ágæt og Arnaldar betri. Mest gaman hafði ég þó af bók um Ástarljóð Páls Ólafssonar. Veit ekki hvort fleiri eintök seldust en það sem ég fékk.

Van Gogh seldi ekki nema eina eða tvær myndir meðan hann lifði og bróðir hans ku hafa horft á staflann sem listamaðurinn skildi eftir og velti fyrir sér hvað hann ætti að gera við þetta óseljanlega drasl.
Ein myndanna sem Van Gogh gerði af sólblómi (veit ekki hvort það er þessi) var seld fyrir metfé til japansks safnara seint á síðustu öld. Sá læsti það inni á öruggum stað. Vincent fékk ekki  arð af því né Theo bróðir hans sem fyrir eitthvert kraftaverk brenndi ekki draslið, enda báðir öngu farnir til feðra sinna. En þegar ég horfi á mynd Van Goghs horfi ég á tilfinningar, kraft, tækni. Ekki verðmiðann.
Mér var einu sinni sagt af manneskju sem keypti sér skartgrip sem kostaði álíka mikið og íbúðin sem ég var þá að basla við að borga af. Ég sá mynd. Mynd er blekkjandi. Gripurinn var aðallega merkilegur af því að demantur sem prýddi hann var stór. Fallegur? Ég hefði aldrei sagt eigandanum að svo væri ekki, - en...

Ég skil vel að blaðamenn eigi í basli með að skilgreina verðmæti eða skaða. Hvort er merkilegra að skemmtiferðaskip sem metið er á X milljarða hafi sokkið við Ítalíu eða að gáleysi skipstjórans hafi kostað 15 manns lífið? Hver af þessum fimmtán á foreldra (2), segjum að jafnaði 2 systkin, 2 börn og ótalda ættingja og vini. Það eru sem sé hundruð manna og kvenna slegin vegna þess að skarð er höggvið í samfélag þeirra. Hvað kostar það?

Gamlinginn

Ég var að ljúka við bók sem heitir Gamlinginn sem skreið út um gluggann og hvarf (JPV 2011) eftir Jonas Jonasson (Hundraåringen som klev ut genom fönstret och försvann 2009). Bráðskemmtileg bók sem er eins og Forrest Gump sænskra bókmennta. Allan Karlsson lætur sig hverfa rétt áður en hjúkrunarkonan Alice sækir hann í til að fara í veislu í tilefni af hundrað ára afmælis hans.
Ólíkindaleg og fyndin frásögnin gerir vægðarlaust grín að sænskri lögreglu og velferðarkerfi sem ræður ekki við atburðarás sem ekki fellur að kerfinu. Ekki gerir verra að samhliða er rakin ævi Karlsson en hann kemur við hjá Stalín, Maó, blæs kjarki í Kim Il Jong, borðar með De Gaulle og Johnson og er þá fátt eitt talið, svona ef þú átt eftir að lesa hana.
Hvað eftir annað skellir maður upp úr yfir fáránlegum uppákomum og setningarbrotum. Sem bókmenntaverk er hún ekki í fremsta flokki en sem óvænt og skemmtileg frásögn er hún vel þess virði. Eins og Shaw sagðið (minnir mig) a time you enjoy wasting is not wasted time.
Það eyðileggur ekki að Eskilstuna Kurieren leikur stórt hlutverk.
Aldeilis ágæt bók og afþreying. Ef þeir gera bíómynd – þá mæti ég!

21.1.1982-2012 30 ár

Ég velti oft fyrir mér, þegar fjölmiðlar birta myndir af slysum, nöfn á fórnarlömbum o.s.frv. hvort það fólk hafi gengið í gegnum það sama og fjölskylda mín gerði fyrir þrjátíu árum síðan. Það munaði að vísu því að þá var fórnarlambið ekki til staðar.
Þetta krefst líklega skýringa. Í janúar 1982 birtist þessi mynd í Mogganum þar sem verið er að breiða yfir fórnarlamb skotárásar í útöndum. Þetta snertir okkur fæst, nema við getum velt fyrir okkur hversu geðsleg svona mynd er. Margar verri hafa birst. Maðurinn sem þarna lá átti sína vini, ættingja og samstarfsmenn sem voru harmi slegnir yfir þess ótrúlega atviki. Ég hef án efa flett blaðinu og hugsað lítið um þessa forsíðu.
Tveimur dögum seinna, að morgni 21. janúar 1982 lést Kristján Karlsson Víkingsson bróðir minn. Það er ótrúlegt að sitja í fallegu veðri, við fannhvíta jörð, og hugsa til þessa dags. Hann fórst í björgunaraðgerð við Vestmannaeyjar og fannst aldrei. Það var erfitt.
Atvikið vakti gríðarlega athygli og fréttamiðlar fóru hamförum. Það voru samt einvörðungu dagblöðin og Ríkisútvarpið þá. Ég man enn eftir samtalinu sem ég átti við fréttastjóra Ríkisútvarpsins, sem lá í mér að fá að birta nafn hans í kvöldfréttum. Við vorum ekki búin að kortleggja hvort við hefðum náð í alla sem þurfti að tala við. Auk þess sem okkar nánasta fólk var sumt enn að velta fyrir sér hvort von væri til þess að hann væri týndur en ekki látinn. Það að birta nafnið var staðfesting okkar á að hann væri farinn. Sem hann var. En það að vita ekki hvar hann var fór mjög illa í okkur. Það að vita ekki hvort við gætum kvatt.
Daginn eftir birtist þessi forsíða á Mogga. Ég varð æfur. Af hverju vorum við ekki látin vita? En þegar ég talaði við Moggann þá var svarið að nafnið hefði birst í kvöldfréttum daginn áður og þar með hefði þessi mynd Sigurgeirs í Eyjum verið akkúrat það sem vantaði. Það væri ekki hægt að sinna svona í önnum dagsins.
Ég var lengi að fyrirgefa þetta.

Það var Axel frændi minn sem fékk mig til að sættast við málið. Hann sagðist líta á þessa mynd, þá síðustu sem til var af bróður mínum, sem mynd af hetju. Hetjunni sem hann var. Hann sagði mér að ég ætti að gera slíkt hið sama. Og hann átti fleiri myndir frá Sigurgeiri.

Mikið er ég þakklátur þessum góða frænda mínum fyrir leiðsögnina.
En ég hugsa enn til aðstandenda fólks, þegar nöfn eru birt. Sem betur fer er oftar farið fram af meiri rósemi en gert var þennan dag.


Þrjátíu ár. Blessuð sé minning hans.

Af árum, árum, árum og ræðurum

Þessi fyrirsögn kann að virðast skrýrtin. En ég er að tala um ára, ár og árar.
Í mörg ár hef ég talað um þá áráttu manna að kerfisbinda hluti og kenna svo kerfunum um.
Dæmi: Það hroðalega ástand sem skapast hefur í kringum forystumenn kirkjusafnaða ( í USA, á Íslandi og víðar) vegna meintrar og sannaðrar misnotkunar, sérstaklega á börnum, hefur ekki með kristni að gera heldur siðblindu manna.
Annað dæmi: Kommúnisminn sem féll í Austur Evrópu um 1990 var ekki Marxisminn eða Owenisminn sem lýst var á 19. öld. Hann var einræði og kúgun valdasjúkra einstaklinga og vina þeirra.
Slíkir árar hafa árum saman og öldum saman misnotað stöðu sína í skjóli kerfa, notað kerfin og misnotað. En það efa ég að Kristur hefði skrifað upp á barnamisnotkun, krossferðir, galdrabrennur... Eða Marx og Owen upp á Gúlök og pólítíska skoðanakúgun. Allt þetta voru afleiðingar þess að til valda komust einstaklingar sem misnotuðu aðstöðu sína  í stóru sem smáu.
Að sama skapi er afskaplega þreytandi að hlýða á átök þar sem þessari stefnunni eða hinni er kennt um efnahagsástandið sem hér skapaðist. Þessi umræða hefur staðið árum saman.. Hvar er Nýja Ísland? Hverjir lásu Rannsóknarskýrsluna og drógu af henni lærdóm?
Afar gott dæmi er sá sjálfstillti hegðunarmáti (default?) VG að bregðast við allri gagnrýni með að kenna kapítalisma og frjálshyggju um, sjálfstæðisflokknum og svo framvegis en stimpla sig hvíta og saklausa af öllu. Að sama skapi er jafnþreytandi og bragðlaus tuggan þeirra Bjarna og Sigmundar um ofsköttun og efnahagslega frystingu. Og þetta naglaklór er jafn skaðlaust og naglaklór er.
Þetta er ekki síst vandræðalegt þegar kemur að gjaldmiðilsumræðu og Evrópusamstarfi því þá hrökkva þessir flokkar í hagsmunagírinn. Það þarf að verja bankana, atvinnulífið, krónuna, bændurna, sjávarútveginn og svo framvegis.
Þegar maður svo les Stefán Jón Hafstein í TMM og sér að það eru fleiri en ég að hugsa um þennan Nepótisma sem hér ríkir, bræðralagshugsun, svo ekki sé talað um þrönga hagsmunavörslu og innilokunarstefnu, þá gleðst ég. Ég er þá ekki einn í þessari geggjun!
Hún birtist til dæmis mjög sterkt hjá forystu VG í tali þeirra gegn Evrópu, með krónunni o.s.frv.
Mér finnst t.d. fyndið að hlusta á þessa blindu allaballa framsóknar umræðu. En hræðilegt að sjá hvernig hún er kokgleypt. Hverju bjargar krónan? Krónan er bara áhald eins og smjörhnífur. Og jafn bitlaus.
Þetta eru sömu rökin og að kenna byssum um morð en ekki þeim sem skaut. Eða bíl um að valda slysi en ekki þeim sem ók. Í besta falli aðstæðum.
Eða - Árinni kennir illur ræðari...
Þeir hafa sýnt það VG menn og konur að þetta fólk er í sömu hagsmunavörslunni og aðrir flokkar. Það er ágætt. Það er um að gera að tryggja það að bankarnir skili arði. Að lífeyrissjóðirnir geti haldið uppi arðsemi. Að bændur geti varist samkeppni. Að sjávarútvegurinn geti haldið áfram að sukka með kvótann.
Ef þetta færi til h******s þá værum við í vondum málum. En þetta er allt á uppleið er það ekki?
Hvað gerist ef fólk getur ekki greitt lánin sem halda uppi arðsemi bankanna? Eða lífeyrissjóðirnir eignast eignirnar sem þeim eru veðsettar? Eða við viljum alveg eins fá skynsamlega verðlagða matvöru ein og verndartollaða? Ekki síst þegar við heyrum um hversu hrein sú íslenska er - Sjá hér og hér. Þú veist hvaðan það kemur er það ekki?
Hagsmunagæsla, vináttuhyglingar, og svo framvegis eru það sem rannsóknarskýrslan fordæmdi. Hún fordæmdi líka siðblindu, óheiðarleika og margt annað.
Ekkert þessara hugtaka hafa með pólítísk eða efnahaglseg kerfi að gera. En kerfi geta öll umsnúist á grundvelli manna sem eru siðblindir, óheiðarlegir, hagsmunapúkar og klíkubræður.
Það er málið.

Bjartari framtíð?

 Þetta mun vera nafn á nýju stjórnmálaafli sem kennt er við Guðmund Steingrímsson en Heiða Kristín Helgadóttir talar einnig fyrir. Þau komu afar vel fyrir í Silfri Egils og ég velti fyrir mér nokkrum hlutum í kjölfarið. Í fyrsta lagi hvort Jón Gnarr hafi órað fyrir að  hann væri að valda straumhvörfum í stjórnmálum. Það vill segja að framboðiðð sem fékk atkvæði auðra og ógildra sýndi fram á það að fólk sem ekki hefði verið alið upp innan gömlu stjórnmálaflokanna gæti verið fært um að stjórna ekki lakar en þeir sem úr útungunarvélunum kæmu?

Sem fær mann til að hugsa um t.d. gagnrýni rannsóknarnefndar Alþingis um klíkuskap, kunningjagreiða og fjölskylduvensl, eða gagnrýni sem kom fram á ráðstefnu IMF  sem haldin var í Hörpu þar sem Willem Buiter fór hamförum um Nepótisma íslenska kerfisins. Rifjast jafnvel upp frá menntaskólaárunum hvernig tilteknir valdapóstar í félagslífinu þar voru farnir að sýna klærnar og æfa sig í valdaleikkjum. Margir þeirra eru í dag þægilega settir, ekki síst í oopinberri þjónustu.

Það var nú sitthvað sem þau Guðmundur og Heiða lögðu til málanna en kannski best að benda á tvennt. Annars vegar að stjórnmál þurfa ekki að vera bundin við valdabaráttumaskínur gömlu flokkanna og að fullt af sómakæru fólki kærir sig ekki um að taka þátt í þeirri vitleysu sem þar er borin fram. Í raun er sitthvað í íslensku samfélagi sem ergir fólk almennt en það sættir sig við. Hér er um að ræða t.d. hvernig stjórnmálamenn raða sér á jötuna. Sem beetur fer er vonandi búið að taka fyrir þá vitleysu t.d. í Seðlabankanum. Það er kannski arfur Davíðs að það var gert. En hversu margir hafa verið í sendiherrastörfum o.fl. undir allskonar afsökunum, jafnvel á fullum eftirlaunum ofan á embættislaunin.

Ríó söng einu sinni ,,Hann var fulltrúi þess lýðs er flokkinn kaus (o svei). Þess lýðs er veit jú bara ekkert í sinn haus (o svei). En ætt'ann þá að deyja - auralaus? Ó Nei!."

ÉG fagna þessu nýja framboði. Veit ekkert hvort ég kýs það en það er þó veik von til að þarna veljist fólk sem ekki er uppalið innan spillingar núverandi kerfis.

Kannski.

Hvers vegna Norðmenn?

Félagi Tryggvi Gíslason gerir kröfu um að Ríkisútvarpið biðji Norðmenn afsökunar vegna smekklauss brandara um Noreg. Fleiri gera slíkt, m.a. Eiður Guðnason.
Ég hef kynnst Tryggva sem er drengur góður og er maður formfestunnar, enda fyrrverandi rektor MA og að auki fyrrverandi starfsmaður Norðurlandaráðs (eða var það Norræna ráðherranefndin?). Nú vil ég taka fram að formfesta er góð, upp að vissu marki. Mér finnst t.d. heldur vont að börn og unglingar kalli forsetann Óla, - þó svo ég sé enginn aðdáandi Óla. En ég ber virðingu fyrir embættinu.

Vissulega má efast um að viðbótin í brandaranum um Noreg í áramótaskaupinu, sem vísaði á fjöldamorð Breiviks, hafi verið fyndin eða smekkleg.

En hvað má þá segja um útreiðina sem forsetinn fékk, allir stjórnmálaforingjar nema kannski Jón Gnarr, svo ekki sé talað um biskupinn, Hörpu, fallega fólkið og svo margt annað.
Ráðherrarnir voru sýndir eins og villuráfandi sauðir og kjánar, foringjar stjórnarandstöðunnar, - annar eins og strengjabrúða en hinn eins og gráðugur rasisti.
Forsetinn var kjöldreginn, forsetafrúin sett í ól, og biskupinn eins og eitthvað sem byrjar á H og endar á viti.
Fannst Tryggva ekkert slæmt við það?

Eins og fyrr greinir fannst mér þessi nojarabrandari smá fyndinn fram að setningunni um Breivik. Mér fannst sú setning hins vegar ekkert móðgandi. Gleymum því ekki að frændsemi Norðomanna er í réttu hlutfalli við hagsmuni þeirra, eins og fram kom í Smugudeilunni.

Æ Tryggvi - tölum um eitthvað sem skiptir máli.

Friðarræðan í heild sinni.

Það er afar sérstakur heiður að fá að ávarpa þessa samkomu, við lok þrítugustu og annarrar friðargöngunnar. Hún hefur verið mikilvægur hluti jólahalds fjölskyldu minnar í næstum þrjátíu ár og eina skiptið sem við voru erlendis á Þorláksmessu þá fórum við okkar eigin friðargöngu þar sem við bjuggum þau jólin.

Friður er orð sem við skiljum öll en ekki endilega á sama hátt. Þannig var friði náð í Evrópu í lok blóðugrar fyrri heimstyrjaldar með því að skella allri skuldinni á einn aðila, lofa afvopnun sem enginn stóð við og skilja eitt öflugasta ríki Evrópu eftir í sárum sem ekki gátu gróið. Menn tryggðu frið en ekki sátt. Ófriður á hinn bóginn, er ekki endilega styrjöld eða ofbeldi. Það má leiða líkur að því að á Íslandi ríki ófriður. Samt berum við ekki vopn og við sem stöndum hér eigum ekki von á því að á okkur verði ráðist með vopnum, hvað þá heldur að okkur verði bannað að koma hér saman. Við lítum svo á að okkur sé frjálst að tjá okkur, frjálst að trúa á það sem við viljum. Frjálst að hafa skoðanir  hvort sem þær snerta skipuleg trúarbrögð, stjórnmál eða heimspekikenningar. Og við erum hér vegna þess að við viljum frið, sum undir merkjum samtaka sem kenna sig við trúarbrögð, önnur í nafni samtaka sem kenna sig við mannréttindi og einnig  tengd stéttarfélagi. Flest jafnvel á eigin vegum. En það eru friðurinn og óskin um frið sem kalla okkur saman.

Frá örófi alda virðist, af fornleifarannsóknum og rituðum heimildum, sem maðurinn hafi leitað að kjarna lífsins, tilgangi lífsins, grunni tilverunnar. Á þessu hef ég lengi haft áhuga og mér virðist sem fjöldi trúar- og heimspekileiðtoga hafi allir leitað að kjarnanum hjá manninum sjálfum, í gerðum hans og því sem hann skilur eftir sig. Mér sýnist, að með einföldum hætti, megi segja að lykilhugtökin séu leit, friður, kærleikur og sátt. Búddha leitaði innri friðar, hvatti fólk til þess að spyrja og efast og lagði áherslu á virðingu fyrir lífinu. Akhenaten, egypskur faraó, boðaði eingyðistrú en kjarni hennar var að sólinni fylgdi birta og líf. Hann vildi leiða fólk sitt úr myrkri í birtu og hann lagði áherslu á að þessi guð hans elskaði lífið. Annar trúarleiðtogi fornaldar, Zaraþústra, lagði kapp á að menn berðust fyrir sannleika, kærleika og því að berjast gegn hinu illa. Út frá kenningum hans varð til trúarkerfi sem var vinsælt meðal hermanna fornaldar og var kennt við guðinn Miþras. Miþras boðaði líf eftir dauðann, lagði kapp á baráttuna við hið illa og kærleika milli manna. Víða má finna fornar minjar hofa Miþrasar og viti menn, þar eru vísbendingar um að kristnir menn hafi stundað trú sína í sömu hofum. Og hver var kjarninn í boðskap Kristninnar ef ekki kærleikur og friður. Sú hugsun er svo nátengd mannkyninu að hún finnst nær alls staðar. Ghandi, sem var Hindúi, lagði áherslu á friðsamlega baráttu gegn óréttlæti. Martin Luther King gerði það líka og kannski er Nelson Mandela magnaðasta dæmið. Hann hafði setið í fangelsi lunga ævi sinnar vegna skoðanna sinna. Þegar hann var frjáls, og vann ásamt stuðningsmönnum sínum leið til valda í Suður Afríku, þá leitaði hann sátta, ekki hefnda eins og sumir hefðu gert.

Einföld niðurstaða mín er sú að öll helstu trúarkerfi mannkyns, allar helstu mannkenningar, ganga út á það að leita sátta, leita friðar og kærleika en kannski mest út á það að ná sátt við sjálfan sig, leita innri friðar og sýna kærleika. Og hér á þessu torgi erum við saman komin, eins og fyrr sagði, stór hópur fólks sem kallar eftir friði í heiminum, án tillits til stjórnmálaskoðana, trúarbragða eða annarra merkimiða sem á okkur hanga.

Eina leiðin til að ná friði er að beita friði, beita gagnkvæmri virðingu og leita sátta. Aldrei hef ég vitað að sátt náist þar sem einn aðili fær allt sitt fram en annar ekkert. Við berjumst því ekki fyrir friði. Við leitum friðar, við beitum friði. Í hindúisma segir að gæska leiði af sér gæsku en illska illsku. Þess vegna sagði Ghandi að ef menn vilji fá auga fyrir auga og tönn fyrir tönn þá endi það einvörðungu þannig að allir verði blindir.

Við eigum rétt á friði. Börnin í Palestínu eiga rétt á friði. Drengirnir sem hafa verið settir til vopna, víða í Afríku, eiga rétt á friði. Stúlkurnar sem fluttar hafa verið mannsali milli landa, börn sem þræla í verksmiðjum víða um heim  eiga rétt á friði og virðingu þeirri sem í mannréttindum felst. Og með friði eigum við líka við kærleika og sátt. Sátt við umhverfi okkar og sátt við okkur sjálf.

Mér finnast jólin yndislegur tími. Þau eiga margbrotnar trúarlegar skírskotanir. Í aldanna rás hefur fólk hækkandi sól, um allan heim, en kannski ekki allt á sama tíma. Það er sama hvort við hugsum í íslenskum trúmálum fyrir eða eftir kristnitöku. Við færum gjafir, kveikjum ljós og fögnum því að nú er daginn farið að lengja og við fögnum þessu einstaka  afmælisbarni sem er liðlega 2000 ára. Vissulega getum við látið kapítalismann og neyslusukkið fara í taugarnar á okkur en við eigum líka að muna það sem á bak við jólahaldið stendur. Við sendum vinum jólakort og kveðjur, sem eru skilaboð um að við munum eftir þeim og að okkur þykir vænt um þá. Við söfnumst saman á vinnustöðum, heima hjá okkur, söfnumst í vinahópa og fjölskyldubandalög. Við pirrum okkur hvert á öðru en munum að við viljum ekki vera án hvors annars. Jólahald fjölskyldunnar er líklega eitthvert sterkasta kærleiksafl ársins. Ungir og gamlir hittast, blanda geði, spila, rökræða, en kannski fyrst og síðast tengjast.

Og það er þessi réttur sem mér finnst kannski mest um verður. Rétturinn sem við eigum til að búa við frið, deila friði. Það sem við köllum mannréttindi, réttinn sem hvert og eitt mannsbarn á , hvar sem það fæðist, á Íslandi, á Austur Tímor, í Bangla Desh, í Efra Volta.

Sem kennara og skólastjórnanda finnast mér þessi réttindi barna og okkar allra mikils verð. Þegar ég horfi á unga fólkið sýna hæfileika sína í íþróttum, rökræðum, prófum, skapandi listum og skapandi hugsun svo eitthvað sé nefnt, þá get ég ekki varist þeirri hugsun að við verðum að muna að grundvallarréttindin sem okkur eru gefin í mannréttindayfirlýsingum eru ekki umsemjanleg. Við verðum að verja þau, við verðum að trúa á þau og beita okkur fyrir því að aðrir njóti þeirra líka.  Kannski hittir Páll Óskar naglann á höfuðið þegar hann syngur „Megi það byrja með mér!“

Þá vil ég lýsa þeirri ósk minni heitastri að nú á myrkasta tíma vetrarins þegar sólin er farin að hækka og framundan eru vorið og birtan þá takist okkur að rækta fræ friðar í hjörtum okkar. Ég get ekki með orðum lýst þeirri þrá sem með mér býr að þetta blessaða þjóðfélag okkar búi börnum sínum sátt og framtíð þar sem, þessi friðarfræ, fá að vaxa.

Að lokum vil ég segja ykkur frá því að nú þegar þessari ræðu minni lýkur þá hlakka ég til að fara til konu minnar, barna og allmargra vina sem hér eru og syngja með þeim og þessum glæsilegu kórum eitthvert alþjóðlegasta og fallegasta lag allra tíma, Heims um ból, eins og ég hef gert síðustu áratugi. Ég er mikið jólabarn og frá og með þessari stundu ganga jólin í garð hjá mér. Ég færi ykkur öllum óskir um gleði á jólum, farsæld á nýju ári og frið um alla tíð. Takk fyrir að gefa ykkur tíma til að hugsa um frið. Takk fyrir áheyrnina.

Flensborgarhlaup

Gamall draumur rættist á laugardag þegar fyrsta Flensborgarhlaupið var ræst. Ég er búinn að ganga með þetta í maganum frá því ég hljóp áheitahlaup í Newcastle líkl. 2006. En það vantaði stemminguna. Forsendur breyttust með heilsueflandi skóla verkefninu og þegar þessu var varpað fram á liðnu  vori var ég staðráðinn í að leggja mitt af mörkum.
Og það tókst!
Sjá hér!
Og hér!
Og hér!
Og hér
Og hér!
Takk allir sem lögðu okkur lið í stóru sem smáu!

Hér er smá myndafrétt af deginum
Takk!
Fyrsti vinningur var forláta hjól frá Hjólaspretti en að auki var fjöldi annarra vinninga sem eftirfarandi gáfu: Bingó, Eggert Kristjánsson og co, Fríða skart, Heilsuver, HRESS, Icelandair, Kjötkompaní, Músík og sport, O Johnsen og Kaaber, Pipar og salt, Rafmiðlun, Rekstrarvörur, Rio Tinto alcan, Sigga og Tímó, Sportís, Súfistinn, Smart motion. Kunnum við þeim bestu þakkir fyrir.

Líkamsræktarstöðin HRESS sá um upphitun fyrir hlaupið. Að auki þökkum við fjölda fólks sem kom að þessu verkefni, starfsmönnum skólans, mökum þeirra, öflugum kunnáttumönnum og hjálparfólki úr Skokkhópi Hauka og Hlaupahópi FH, Sendibílastöðinni, Atlantsolíu, Hafnarfjarðarbæ (sem bauð í sund), lögreglunni, hlaup.com, Hafsteini og Kristni fyrir tækniaðstoð og fleirum og fleirum sem sjálfsagt gleymist að nefna.